*หมายเหตุ สมัชชาประชาชาติ (United Nations General Assembly - UNGA) คือ ที่ประชุมของประเทศสมาชิกทั้งหมดเพื่อปรึกษาหารือและตัดสินใจประเด็นต่างๆ ที่เป็นปัญหาระดับโลกร่วมกันโดยฉันทามติหรือการลงคะแนนเสียง
2. ความคืบหน้าการให้สัตยาบัน ATT ของไทย
ไทยเข้าร่วมเป็นภาคีสนธิสัญญา ATT เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน 2557 โดยมีสถานะเป็น Signatory State ลำดับที่ 23 และมอบหมายให้สำนักงานสภาความมั่นคงแห่งชาติ (สมช.) เป็นหน่วยงานผู้รับผิดชอบในการเตรียมการให้สัตยาบัน ปัจจุบันไทยมีกฎหมาย นโยบายและการบังคับใช้ตามหลักการของสนธิสัญญา ATT ที่ครอบคลุมกิจกรรมการส่งออก การนำเข้า การถ่ายลำ และการผ่านแดนของอาวุธตามแบบ (ที่มา: กรมองค์การระหว่างประเทศ (2566)) ภายใต้กรอบกฎหมายที่เกี่ยวข้องจำนวน 12 ฉบับ และมีหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจำนวน 8 หน่วยงาน ประกอบด้วย สมช. กระทรวงกลาโหม กระทรวงพาณิชย์ กระทรวงการต่างประเทศ กรมศุลกากร กรมการปกครอง กรมสอบสวนคดีพิเศษ และสำนักงานตำรวจแห่งชาติ อย่างไรก็ดี ไทยยังไม่มีกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับกิจกรรมการเป็นนายหน้าของอาวุธตามแบบ กระทรวงเศรษฐกิจและการควบคุมการส่งออก (Federal Office for Economic Affair and Export Control: BAFA) สหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนีจึงได้สนับสนุนการจัดอบรมศึกษาดูงานด้านการอนุวัติการตามพันธกรณีภายใต้สนธิสัญญา ATT ณ กรุงลอนดอน สหราชอาณาจักร (United Kingdom: UK) ในช่วงเดือนมีนาคม 2566 เพื่อแลกเปลี่ยนข้อมูลและความรู้ในการให้สัตยาบัน ATT ของไทยต่อไป
3. แนวทางการดำเนินการ ATT ของ UK
จากการที่หน่วยงานภาครัฐของไทยซึ่งประกอบด้วย กระทรวงการต่างประเทศ กระทรวงพาณิชย์ กรมศุลกากร กรมการอุตสาหกรรมทหาร และกรมการปกครอง มีโอกาสเข้าร่วมศึกษาดูงานการดำเนินการด้าน ATT เมื่อเดือนมีนาคม 2566 ที่ผ่านมา ทำให้ไทยได้รับทราบแนวปฏิบัติที่ดีเกี่ยวกับระบบการควบคุมส่งออก โดยเฉพาะในด้านการควบคุมอาวุธยุทโธปกรณ์ สามารถสรุปข้อมูลได้ ดังนี้
3.1 หน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับ ATT
1) หน่วยงานกิจการพรมแดนแห่งสหราชอาณาจักร (UK Border Force: UKBF) มีหน้าที่อำนวยความสะดวกและบังคับใช้กฎหมายศุลกากรบริเวณชายแดนเพื่อจัดการกับความเสี่ยงให้มีประสิทธิภาพ ตรวจสอบการลักลอบการขนส่งที่ผิดกฎหมาย และรักษาความปลอดภัยทางชายแดนทางเรือและทางอากาศเมื่อได้รับข้อมูลหรือข่าวกรองที่เกี่ยวข้องกับสิ่งผิดกฎหมาย
2) หน่วยงาน Counter Proliferation Team (CPT) เป็นทีมปฏิบัติการด้านการควบคุมสินค้ายุทธศาสตร์ (Strategic Exports) ของ UKBF มีหน้าที่ตรวจสอบสินค้าที่สนามบิน Heathrow และท่าเรือต่าง ๆ เพื่อจัดทำ Risk Profiling และทำงานร่วมกับ UKBF ในการประสานงานด้านข่าวกรอง และยึดสินค้าที่กำลังดำเนินการขนส่งหากผู้รับเป็นผู้ที่มีเหตุอันควรสงสัย ตลอดจนจัดฝึกอบรมเพื่อพัฒนาศักยภาพของคนในหน่วยงาน
3) สำนักงานศุลกากรและสรรพากร UK (Her Majesty’s Revenue and Customs: HMRC) มีหน้าที่เก็บภาษีและออกนโยบายเกี่ยวกับศุลกากร ตรวจสอบและป้องกันการส่งออกที่ผิดกฎหมายทั้งอาวุธยุทโธปกรณ์และสินค้าที่ใช้ได้สองทาง (Dual-Use Item: DUI) สืบสวนและดำเนินคดีเกี่ยวกับการกระทำความผิดด้านศุลกากร ตลอดจนทำหน้าที่ตรวจสอบการดำเนินพิธีการศุลกากรและการบังคับใช้มาตรการคว่ำบาตร จัดทำสถิติการค้า และสร้างความรู้ความเข้าใจให้ผู้ที่เกี่ยวข้อง
4) หน่วยงานออกใบอนุญาต (House Export Control Joint Unit: ECJU) ภายใต้กรมธุรกิจและการค้า (Department for Business and Trade: DBT) มีหน้าที่ประเมินความเสี่ยงและออกใบอนุญาตสินค้ายุทธศาสตร์ (Strategic Goods) ทั้งอาวุธยุทโธปกรณ์ (Military List: ML) และสินค้า DUI รวมถึงมีหน้าที่สร้างความรู้แก่ภาคเอกชนเกี่ยวกับขั้นตอนการขอใบอนุญาต
5) กระทรวงการต่างประเทศ (The Foreign and Commonwealth Office: FCO) เป็นหน่วยงานหลักในการดำเนินการให้สัตยาบัน ATT มีหน้าที่รวบรวมข้อมูลการส่งออกและนำเข้าอาวุธตามแบบของประเทศสมาชิกแต่ละประเทศรายงานการขนส่งอาวุธตามแบบผ่านทางระบบ UN Register of Conventional Arms (รายงาน UNROCA)
6) กระทรวงกลาโหม (Ministry of Defence: MOD) มีหน้าที่ให้คำแนะนำและดำเนินการด้านข่าวกรองที่เกี่ยวข้องกับอาวุธยุทโธปกรณ์ (ที่มา: Richard Nixon (2023))
3.2 หลักเกณฑ์การออกใบอนุญาตสินค้ายุทธศาสตร์
ผู้ส่งออกสินค้าภายใต้บัญชี UK Strategic Export Control List ซึ่งประกอบด้วย (1) อาวุธยุทโธปกรณ์ของ UK (2) DUI ของ EU (3) DUI ของ UK (4) สินค้าที่เกี่ยวข้องกับกัมมันตภาพรังสี และ (5) สินค้าที่เกี่ยวข้องกับการลงโทษประหารและการทารุณกรรม (ที่มา: Export Control Joint Unit (2022)) จะต้องลงทะเบียนและยื่นข้อมูลผ่านระบบการขอใบอนุญาตแบบอิเล็กทรอนิกส์ ของ ECJU ที่ชื่อว่า “Spire” ที่สามารถเชื่อมโยงกับระบบ National Single Window (NSW) กับ UKBF ได้อัตโนมัติ
เจ้าหน้าที่ ECJU จะประเมินและพิจารณาออกใบอนุญาตจากหลักเกณฑ์ภายใต้กฎหมาย The Export Control Act 2022 จำนวน 8 หลักเกณฑ์ (ที่มา: Export Control Joint Unit (13 September 2022)) ได้แก่ (1) ข้อผูกพันและพันธกรณีระหว่างประเทศ (2) การเคารพด้านสิทธิมนุษยชนและเสรีภาพของประเทศปลายทาง ประกอบกับความเคารพในกฎหมายด้านมนุษยธรรมระหว่างประเทศ (3) การรักษาความสงบและความมั่นคงภายในประเทศ (4) การรักษาความสงบความมั่นคง และเสถียรภาพในระดับภูมิภาค (5) ผลกระทบด้านความมั่นคงในดินแดนและอาณาเขตที่ UK รับผิดชอบ รวมถึงประเทศที่เป็นพันธมิตรของ UK (6) พฤติกรรมของประเทศผู้ซื้อที่เกี่ยวข้องกับประชาคมระหว่างประเทศ (7) การประเมินความเสี่ยงของสินค้าไม่ให้ตกไปอยู่กับการใช้หรือผู้ใช้สุดท้ายที่ไม่น่าเชื่อถือ และ (8) ผลกระทบที่เกี่ยวข้องกับพัฒนาการด้านความยั่งยืนในด้านเศรษฐกิจด้านมนุษยธรรม และด้านการทหารของประเทศคู่ค้า ทั้งนี้ ประเภทใบอนุญาตของ UK มี 6 ประเภท (ที่มา: Export Control Joint Unit (13 September 2022)) ดังนี้
3.3 การควบคุมการใช้สุดท้ายสำหรับอาวุธยุทโธปกรณ์
การควบคุมการใช้สุดท้ายสำหรับอาวุธยุทโธปกรณ์ (Military End-Use Control) เป็นการควบคุมสินค้าที่มีเหตุอันควรสงสัยว่าจะไปเกี่ยวข้องหรือเป็นส่วนประกอบของอาวุธยุทโธปกรณ์ที่อยู่นอกเหนือจาก UK Strategic Export Control List กฎหมายดังกล่าวมีผลบังคับใช้เมื่อวันที่ 19 พฤษภาคม 2565 โดยผู้ส่งออกจะได้รับแจ้งข้อมูลอย่างเป็นทางการและเป็นลายลักษณ์อักษรจาก ECJU ว่าสินค้าดังกล่าวมีแนวโน้มที่จะนำไปใช้หรือเป็นส่วนประกอบร่วมกันกับสินค้าอาวุธยุทโธปกรณ์และจะต้องดำเนินการขออนุญาตกับ ECJU โดยกฎหมายนี้ได้นำไปใช้กับประเทศปลายทางที่ UK กำหนดมาตรการคว่ำบาตรจำนวนทั้งสิ้น 18 ประเทศ (ที่มา: Export Control Joint Unit, Department for International Trade, and Department for Business and Trade (2023))
3.4 การประเมินความเสี่ยงของสินค้าที่เกี่ยวข้องกับ ATT
ผู้ปฏิบัติงานหน้าด่าน (Frontline Officer) ของ UKBF มีหน้าที่บริหารจัดการและประเมินความเสี่ยงสินค้า ดำเนินพิธีการด้านศุลกากร ตลอดจนพิจารณาปลายทางในการขนส่งสินค้าทั้งทางบก ทางเรือ และทางอากาศโดย Frontline Officer จะต้องตรวจสอบความสอดคล้องของเอกสารและสินค้าโดยเฉพาะกรณีอาวุธตามแบบให้รอบคอบและถูกต้อง เช่น ใบขน หมายเลขใบอนุญาต การตรวจสอบลักษณะสินค้า (Commodity Identification) ของอาวุธตามแบบ ได้แก่ สี คุณภาพ สัญลักษณ์ หมายเลข บรรจุภัณฑ์/หีบห่อ พิกัดอัตราศุลกากรโดยเฉพาะสินค้าที่อยู่ในหมวดที่ 87 (รถถัง) 88 (เฮลิคอปเตอร์) 89 (เรือรบ) และ 93 (ปืน) เครื่องหมายระบุความอันตราย และลังไม้ รวมถึงพิจารณาตรวจสอบกับข้อมูลที่อยู่ในระบบคอมพิวเตอร์ (ที่มา: Atul Muru (2023)) นอกจากนี้ Frontline Officer ต้องสามารถประเมินระดับความเสี่ยงในการแทรกแซงและระงับการขนส่งสินค้าที่ผิดกฎหมายได้
ทั้งนี้ จากการศึกษาดังกล่าว ไทยสามารถนำแนวทางการควบคุมการส่งออกของ UK มาปรับใช้กับบริบทของไทยให้เหมาะสม เช่น การบริหารจัดการความเสี่ยงอย่างเป็นระบบ การแลกเปลี่ยนข้อมูลด้านข่าวกรอง ความรู้และประสบการณ์ด้านกฎหมาย การใช้อุปกรณ์ เครื่องมือและระบบเทคโนโลยีในการตรวจสอบสินค้า ตลอดจนการเสริมสร้างและพัฒนาศักยภาพของบุคลากรที่มีในแต่ละหน่วยงานอย่างเต็มที่ ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้ UK สามารถตรวจจับสิ่งผิดกฎหมายได้อย่างแม่นยำ เพื่อรักษาความปลอดภัย ความมั่นคงและความสัมพันธ์ระหว่างประเทศไม่ให้เกี่ยวข้องกับก่อการร้ายหรือการแพร่ขยาย WMD
อ้างอิง
1. ปภัสสรา ปุตุรงค์.(2559). สนธิสัญญากรุงนิวยอร์ก ค.ศ. 2013 ว่าด้วยการค้าอาวุธ และผลกระทบต่อกฎหมายของไทยในการเข้าเป็นภาคี The 2013 New York Treaty on Arms Trade and its impact on Thai law in becoming a party member. สืบค้นจาก https://so01.tci-thaijo.org/index.php/gradlawtujournal/article/download/147808/108813/395325
2. กรมองค์การระหว่างประเทศ. (27 มกราคม 2566). ข้อมูลภูมิหลังสนธิสัญญาว่าด้วยการค้าอาวุธ (Arms Trade Treaty: ATT)
3. Richard Nixon. (March 2023). Welcome and Introduction at London Heathrow Airport [Powerpoint]. EU ATT-OP III – Study Visit 21 – 23 March London UK
4. Atul Muru. (March 2023). Frontline Operational Officer UK Border Force [Powepoint]. EU ATT-OP III – Study Visit 21 – 23 March London UK
5. Export Control Joint Unit, Department for International Trade, and Department for Business and Trade. (2022). Guidance End-use Controls applying to Military related items. สืบค้น 31 มีนาคม 2566, จาก https://www.gov.uk/guidance/end-use-controls-applying-to-military-related-items#military-end-use-controls
6. Export Control Joint Unit. (2023). An introduction to UK Export Licensing and Security Process [Powerpoint]. EU ATT Outreach Project (ATT-OP III)
7. Export Control Joint Unit, (19 December 2022). Guidance UK strategic export controls. สืบค้น 1 เมษายน 2566, จาก https://www.gov.uk/guidance/uk-strategic-export-controls
8. Export Control Joint Unit (13 September 2022).
Export Control Joint Unit – FCDO [Powerpoint]. EU ATT Outreach Project (ATT-OP III)